Geniş anlamıyla yabancılaşma; kişinin çevresine olan uyumunun azalması, özellikle de kişinin üzerindeki çevre denetiminin kalkması, bu denetim ve uyumun giderek azalması, kişinin yalnız ve çaresiz hissetmesine yol açması olarak tanımlanır. Küreselleşme ile birlikte yabancılaşmanın toplumsal bir üst sınıf olma yolunda vazgeçilmez bir aşama olduğunu savunan bilim insanları vardır. Tam aksine, yabancılaşmanın kültürel bir soykırım ve emperyalist sistemin hegemonyası için gerekli olduğunu savunan görüşler de varlığını devam ettirmektedir. Her ne olursa olsun yabancılaşma bireyin varlığı üzerinde iniş-çıkışlara yol açan ve sonuçları sistematik biçimde sorgulanması gereken bir hal almıştır. 

Yabancılaşma ile birlikte bireyler kendilerini ve diğer bireyleri anlamakta güçlük çekerler. İnsani ilişkiler duygusal karakterini yitirip mekanik bir içerik kazanır. Tarihsel süreçte filozoflar, din adamları, sosyologlar ve ekonomistler yabancılaşma konusunu irdelemişlerdir. Batı toplumlarında yabancılaşma kavramı ilk kez Eski Ahit'te puta tapmayla ilgili olarak ortaya çıkar. İnsanlar kendilerinin yaptıkları, yarattıkları nesneleri kutsal sayarlar. Böylece kendi gücüne, potansiyeline yabancı kalmakta ve kendi varlığının özelliklerine ancak dolaylı yollardan, yani puta taparak ulaşabilmektedir.

Diyalektik düşüncenin kurucusu sayılan Hegel'in felsefesi de "Mutlak Ruh"un yabancılaşması üzerine kurulmuştur Ruh önceleri kendi dışında olduğuna inandığı bir dünya yaratmıştır. Doğa Mutlak Ruh'un bir görüntüsüdür. Mutlak Ruh sürekli hareket içinde kendini gerçekleştirme sürecindedir. Diyalektik süreç içinde Mutlak Ruh'un hareketi bir yabancılaşma hareketidir. Ün yapmış filozoflardan Feuerbach yabancılaşmayı dine dayandırır. “Din insanın temel istek ve güçlerinin bir yansımasıdır. İnsan kendi üstünde bir varlık olan Tanrı'yı yaratır.” Der. Hâlbuki Tanrı'ya atfedilenler aslında insanın kendi nitelikleridir ve onun kölesi konumuna düşerek yabancılaşır. Ona göre insanın yabancılaşmadan kurtulması Tanrı köleliğinden kurtulması, dolayısıyla Tanrı 'nın ortadan kaldırılmasıyla mümkündür. İnsanın bir takım özel nitelikleri vardır: Akıl, irade, sevgi. Bunlar yoluyla insan gelişir. Bu özsel niteliklerini kendinde topladığında yabancılaşmadan ve Tanrı 'nın kölesi olmaktan kurtulur

Yabancılaşma kavramını sosyoekonomik ve politik yönden ilk defa Karl Marx ele almıştır. Buna göre insan hem toplumsal hem de doğal bir varlıktır. Doğal bir varlık olarak insan bir takım gereksinmeleri karşılamak için üretimde bulunur. Çevresini emek aracılığıyla değiştirir. Toplumsal bir varlık olarak da kendi türüyle ilişki içine girerek kendini de değiştirir. Marx'a göre insanın en temel etkinliği iştir. İş onu diğer canlılardan ayıran, onun niteliğini belirleyen bir kavramdır. İnsanlar yaşamak için bir takım gereksinimleri karşılama ihtiyacı duyarlar. Bu yüzden birtakım eylemlerde bulunurlar. İş sayesinde insan, kendini gerçekleştirir. İnsanın işi ile olan yabancılaşması onun tüm diğer yaşamını ciddi olarak etkiler. İnsanın kendi emeğinin ürününe, etkinliğine, kendi öz gücüne yabancılaşması aynı zamanda insanın insana yabancılaşmasıdır.

Özetle insanoğlu, her ulaşılmaz karşısında kendini yabancı hisseder. Bu, kendimize yabancılıktır. Yabancılaşan kişi, içinde bulunduğu toplumda meydana gelen olayları değerlendiremez, toplumsal değeri olan amaçlara yeterince değer vermez. Kişiler bazı değerleri üstün tutarlar. Üstün tuttukları değerleri bazı tehditlerle karşı karşıya kaldığında ise kendilerini bunalım içinde bulurlar.

KAYNAKLAR
ERGİL, D. (1980) Yabancılaşma ve Siyasal Katılım, Ankara, Olgu Yayınları
KONGAR, E. (1979) Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği, Ankara, Bilgi Yay
MARX, K. (1975) Kapital I, Ankara, Sol Yayınları
TEBER, S. (1990) Politik Psikoloji Notlan, İstanbul